कोभिड १९ महामारीमा महिलाहरुको मानसिक स्वास्थ्य समस्या र समाधानका उपाय



Published Date:2021-01-13

कमला पौडेल


कोभिड १९ महामारीले विश्वका सबै अर्थतन्त्रलाई अस्तव्यस्त वनाइरहँदा मानिसको सामाजिक तथा मानसिक जीवनमा यसको प्रभाव अझै बढी परिरहेको छ । विभिन्न देशका सरकारले लगाएको लकडाउनको कारण लाखौ मानिसले रोजगारी तथा व्यवसाय गुमाउन पुगेका छन् फलस्वरुप ती मानिसको जीवन शैलीमा जवर्जस्ती परिवर्तन गर्नुपरेको छ । यसको कारण उनिहरुको मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धित समस्याहरु देखा परिरहेका छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार विश्वका ९३ प्रतिशत देशमा यो महामारीका कारण मानसिक स्वास्थ्य सेवा अवरुद्ध भएका छन् । नेपाल यसमा अछुतो रहने कुरै भएन । विभिन्न अनुसन्धानका अनुसार पुरुषको तुलनामा महिलामा यो समस्या दोब्बरभन्दा पनि बढी पाइएको छ साथै सन् २०३० सम्ममा हरेक घरमा निराशाका विरामी देखा पर्ने प्रक्षेपण पनि विश्व स्वास्थ्य संगठनले गरेको छ ।
कोभिड १९ महामारीका कारण नेपालका अधिकांश अस्पतालमा महिला स्वास्थ्य सम्वन्धित सुविधाहरुमा अवरुद्ध भएका छन् भने अर्कोतिर घरायसी हिंसा पनि बढेको छ जसको प्रत्यक्ष असर महिलाको मानसिक स्वास्थ्यमा परेको देखिन्छ । घर परिवारको रेखदेखको जिम्मेवारी थपिएर स्वविवेकले होस् वा परिवारको दवावमा होस् वा रोजगारदाताले महिला कर्मचारीलाई कामबाट निकाल्ने पहिलो रोजाइका कारणले होस्, रोजगारी गुमाउनेमा पनि महिलाको संख्या अधिक देखिन्छ । स्कुल कलेजहरु नखुलेपछि बालबच्चाको रेखदेखको थप जिम्मेवारी पनि सम्पूर्ण रुपमा महिलामा नै परेको छ । यस्ले उनिहरुलाई बाहिर गएर काम गर्न, आफ्नो ज्ञान, सीप र क्षमता अभिबृद्धि गर्नबाट वन्चित भएका छन् । यी सबै कारणले उनीहरु चिन्ता ,निराशा , डरआदिको सिकार बन्न पुगेका छन् । यसबाट तत्कालिन तथा दीर्घकालिन मानसिक समस्या थपिँदै जाने निश्चित छ । महिलाको मानसिक असन्तुलनबाट घर, समाज तथा सम्पूर्ण देशलाई नै दीर्घकालिन असर पुग्नेछ तर कुनै पनि निकायको यसतर्फ ध्यान पुगेको ठोस प्रमाण भने देखिदैँन् ।
यस्तो विषम परिस्थितीमा अरुको भरमा पर्नुभन्दा महिला आफै मानसिक असन्तुलनमा नपर्ने तथा कुनै समस्या परिसकेको भए जतिसक्दो छिटो ति समस्याबाट बाहिर निस्कनका निम्ति प्रयास गर्नु अत्यावश्यक देखिन्छ । यस लेखमार्फत महिलाहरु विभिन्न किसिमका मानसिक समस्याबाट बाहिर आउन ध्यान दिनु पर्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ ।
क. आफूलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुहोस् । यो सामान्यतया अनौठो लाग्न सक्दछ तर सोच्नुपर्ने कुरा के छ भने जब तपाई आफुलाई महत्व दिनुहुन्छ, माया गर्न जान्नुहुन्छ, स्वस्थ हुनुहुन्छ तवमात्र अरुलाई माया दिन र अन्य सदस्यको ख्याल राख्न सक्नुहुन्छ ।
ख. आफूलाई सहयोग गर्ने, उत्प्रेरणा दिने खालका समूहमा सहभागी हुनुहोस् । अरुलाई पनि सहयोग गर्न अग्रसर हुनुहोस् । यदि यहाँले अरुलाई सहयोग गर्न सक्नुभयो भने यहाँले धेरै कुरा सिक्ने तथा आफूलाई व्यस्त राख्ने अवसर पाउनुहुन्छ र अनावश्यक सोँचको सिकार हुनुपर्दैन् ।
ग. ध्यान, प्राणायाम र शारीरिक व्यायामको लागी निश्चित समय निकाल्नुहोस् । ध्यान र प्राणायामले एकाग्र बन्न सहयोग गर्दछ । साथै आफ्नो उमेर अनुसारको शारीरिक व्यायामले यहाँको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतामा बृद्धि हुन्छ । उमेर र स्वास्थ्य अनुसार कम्तिमा पनि ७ वा ८ घण्टा सुत्नुहोस् ।
घ. अनावश्यक कुरा गर्ने, नकारात्मक सोच भएका र तपाईलाई होच्चाउने खालका मानिसको संगतबाट टाढा रहने प्रयास गर्नुहोस् ।
ङ. माया, प्रेम, सद्भाव र करुणा बाड्नुहोस । साथै आफुले जानेका, सिकेका राम्रा कुरा अरुलाई पनि सिकाउनुहोस् ।
च. प्रशस्त मात्रामा पानी पिउनुहोस र आहार विहारमा पनि ध्यान दिनुहोस् । आफुलाई हर बखत व्यस्त अनि मस्त राख्नुहोस् ।
छ. आफ्ना कामको प्राथमिकता पहिचान गरेर वर्गीकरण गर्नुहोस् । प्राथमिकताका आधारमा एक एक गरेर पुरा गर्नुहोस् । अनावश्यक कार्यको बोझले अनावश्यक तनाव सिर्जना हुन सक्दछ ।
ज. सानातिना उपलब्धिमा पनि रमाउन सिक्नुहोस् । आफुलाई जे गर्दा खुशी मिल्छ त्यो कुरालाई प्राथमिकतामा राखेर सम्पन्न गर्नुहोस् । आफुसँग जे छ त्यसमा खुशी हुने प्रयत्न गर्नुहोस् ।
झ. जस्तो सुकै परिस्थितिमा पनि आफुलाई सहज राख्न सिक्नुहोस् । कसैले यहाँलाई कुनै तरिकाले सहयोग गरेका छन् भने त्यसको लागि कृतज्ञता जाहेर गर्न नचुक्नुहोस् ।
ञ. यदि आफूलाई कुनै प्रकारको मानसिक समस्या परिरहेको छ भने नजिकको परामर्शदाता व्यक्ति, वा मनोचिकित्सकको सल्लाह लिन ढिला नगर्नुहोस् ।

Related Posts

स्वतन्त्र उम्मेदबारको आर्कषण बढिरहेको बेला पुस्तकको रुपमा आयो खत्रीको ‘स्वतन्त्र नेतृत्ववाद’
काठमाडौं । लामो सययदेखि सामाजिक अभियानमा सक्रिय युवा एच.बि खत्रीले ‘स्वतन्त्र नेतृत्ववाद’ नामक पूस्तक सार्वजनिक गरेका छन् । पछिल्लो संधिय संसद र प्...
कालोबजारी नियन्त्रणको लागि उपाभोक्ता संरक्षण महासंघले गरायो सरकारको ध्यानाकर्षण
काठमाडौ । चाडपर्व भित्रिएसंगै कालोबजारी र मंहगी बढेको भन्दै नेपाली उपाभोक्ता संरक्षण महासंघले सरकारको ध्यानाकर्षण गराएको छ । नेपाली उपभोत्ता संरक्ष...
कवि राजेन्द्र तारकिणीको ‘बिगन रामको मादल’ सार्वजनिक
काठमाडौँ, । कवि राजेन्द्र तारकिणीद्वारा लिखित कविता कृति ‘बिगन रामको मादल’ विमोचन गरिएको छ । सोमबार संविधान दिवसको अवसर पारेर नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्...